Κυριακή 11 Φεβρουαρίου 2024

Κρήτη

Η Κρήτη, το μεγαλονήσι με τα παράξενα τοπία και τις σπάνιες ομορφιές, είναι ότι έχει απομείνει σήμερα από την αρχαία Αιγαιάδα, τη γη που ένωνε, πριν από εκατομμύρια χρόνια, την Ελλάδα με τη Μικρά Ασία. Είναι το μεγαλύτερο ελληνικό νησί και ένα από τα πιο μεγάλα της Μεσογείου, με συνολική έκταση 8.260 τ. χλμ. και σχήμα μακρόστενο οριζόντιο, που μοιάζει με κυματοθραύστη, σαν να τοποθετήθηκε από τους Θεούς, για να προστατεύει την ιερή ελληνική γη από τα θεόρατα κύματα του Λυβικού πελάγους. Η Κρήτη, αποτελεί σταυροδρόμι των θαλασσινών περιπλανήσεων ανάμεσα στις τρεις ηπείρους που βρέχονται από τη Μεσόγειο, γι’ αυτό, τα εύφορα εδάφη της είχαν γίνει, επανειλημμένα, στόχος των κατακτητών του Αιγαίου, στο παρελθόν.
Η Κρήτη είναι το μεγαλύτερο και πολυπληθέστερο νησί της Ελλάδας και το πέμπτο μεγαλύτερο σε έκταση της Μεσογείου, μετά τη Σικελία, τη Σαρδηνία, την Κύπρο και την Κορσική. Πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της είναι το Ηράκλειο, το οποίο είναι έδρα της περιφέρειας Κρήτης που συμπεριλαμβάνει γειτονικά νησιά και νησίδες. Με πληθυσμό 617.360 κατοίκων, περίπου 160 χιλιόμετρα νότια της ελληνικής ηπειρωτικής χώρας και εκτεινόμενη από τα δυτικά προς τα ανατολικά, βρέχεται βόρεια από το Κρητικό πέλαγος και νότια από το Λιβυκό πέλαγος.

Αποτελεί σημαντικό κομμάτι της οικονομίας και της πολιτισμικής κληρονομιάς της Ελλάδας, διατηρώντας τα δικά της πολιτισμικά στοιχεία. Κατά τα έτη 3000 π.Χ.–1400 π.Χ. ήκμασε στο νησί ο Μινωικός πολιτισμός, ο αρχαιότερος πολιτισμός της Ευρώπης, με κυριότερα κέντρα του την Κνωσό, τη Φαιστό, τα Μάλια, τη Ζάκρο και τα Γουρνιά όπου βρέθηκαν ανακτορικά συγκροτήματα.

Η Κρήτη βρίσκεται στο νότιο άκρο του Αιγαίου πελάγους και καλύπτει μια περιοχή 8.336 τ.χλμ. Ο μόνιμος πληθυσμός της είναι 623.065 κάτοικοι, ενώ ο πραγματικός, ντε φάκτο, 682.928 σύμφωνα με την απογραφή του 2011. Έχει μήκος περίπου 260 χιλιόμετρα και ποικίλλει στο πλάτος από μέγιστο 60 χιλιομέτρων, από το ακρωτήριο Δίον έως το ακρωτήριο Λίθινο, σε ελάχιστο 12 χιλιομέτρων στον ισθμό της Ιεράπετρας στην ανατολική Κρήτη. Η ακτογραμμή της παρουσιάζει βαθύ γεωγραφικό διαμελισμό, ο οποίος παρουσιάζει στην Κρήτη πάνω από 1.000 χιλιόμετρα ακτών.

Το νησί είναι εξαιρετικά ορεινό με τρεις κύριες οροσειρές, τα Λευκά Όρη (2453 μ.), τον Ψηλορείτη (Ίδα) (2456 μ.) και τη Δίκτη (Λασιθιώτικα Όρη) (2148 μ.) που το διασχίζουν κατά σειρά από τη δύση ως την ανατολή. Επιπλέον ορεινοί όγκοι είναι αυτοί της Θρυπτής (1476 μ) στα ανατολικά, τα Αστερούσια Όρη με κορυφή τον Κόφινα (1231 μ.) στα νότια. Στα βόρεια του νομού Ρεθύμνης υψώνονται τα Ταλαία όρη (1088 μ.) καθώς και το αυτόνομο όρος Κέντρος (1777 μ.) στον ίδιο νομό.

Σε αυτά τα βουνά υπάρχουν εύφορα οροπέδια, όπως ο Ομαλός στα Λευκά Όρη, η Νίδα στην Ίδα και το Λασίθι, και το Καθαρό στη Δίκτη. Στο νησί υπάρχουν σημαντικά σπήλαια όπως το Δικταίο και το Ιδαίο άντρο. Κύριο μορφολογικό χαρακτηριστικό της Κρήτης είναι τα επιβλητικά φαράγγια όπως το διάσημο φαράγγι της Σαμαριάς, το φαράγγι του Ρίχτη, το φαράγγι Ίμπρου, το φαράγγι του Χα, το φαράγγι των Μύλων, καθώς και το Κουρταλιώτικο φαράγγι.

Η Κρήτη ανήκει στη μεσογειακή κλιματολογική ζώνη που προσδίδει τον κύριο κλιματικό χαρακτήρα της, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως εύκρατο. Η ατμόσφαιρα μπορεί να είναι αρκετά υγρή, ανάλογα με την εγγύτητα στη θάλασσα. Ο χειμώνας είναι αρκετά ήπιος και υγρός, με αρκετές βροχοπτώσεις, ως επί το πλείστον, στα δυτικά τμήματα του νησιού. Η χιονόπτωση είναι σπάνια στις πεδινές εκτάσεις, αλλά αρκετά συχνή στις ορεινές. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η μέση θερμοκρασία κυμαίνεται στους 25 με 30 βαθμούς Κελσίου, οπωσδήποτε πιο χαμηλά από εκείνο την ηπειρωτική Ελλάδα. Η νότια ακτή, συμπεριλαμβανομένης της πεδιάδας της Μεσαράς και των Αστερούσιων ορέων, απολαμβάνει περισσότερες ηλιόλουστες ημέρες και υψηλότερες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού σε σχέση με την υπόλοιπη μεγαλόνησο. Η χλωρίδα του νησιού απειλείται από τη βαθμιαία ανάπτυξη της κτηνοτροφίας.

Κυριότερα θηλαστικά του νησιού αποτελούν ο ασβός (άρκαλος στα κρητικά), η νυφίτσα, η ζουρίδα (πετροκούναβο), ο σκαντζόχοιρος, η μυγαλή, ο μυωξός, διάφορα είδη ποντικών και αρουραίων και πολλά είδη νυχτερίδας. Επίσης, τα νερά της Κρήτης φιλοξενούν μεγάλο αριθμό θαλάσσιων θηλαστικών, όπως φυσητήρες, φάλαινες, δελφίνια και μεσογειακές φώκιες. Οι ουρανοί της Κρήτης φιλοξενούν ένα μεγάλο αριθμό αρπακτικών πτηνών, με κυριότερα τους απειλούμενους γυπαετούς και χρυσαετούς, καθώς και τον μεγαλύτερο αριθμό όρνεων στην Ευρώπη. Επίσης, οι ακτές του νησιού αποτελούν σημαντικό καταφύγιο για θαλάσσιες χελώνες καρέτα καρέτα ή δερματοχελώνες. Επίσης στο νησί εκτρέφονται το αυτόχθον Μεσσαρίτικο άλογο και ο αυτόχθων Κρητικός Ιχνηλάτης. Ενώ ζει ελεύθερη στα βουνά η ενδημική άγρια αίγα της Κρήτης, το Κρι-Κρι.

Εκτός από τα ζώα, υπάρχουν πολλά ενδημικά είδη φυτών, ακόμη και σε στενοενδημική μορφή, δηλαδή που βρίσκονται απομονωμένα σε περιορισμένες περιοχές, όπως η Μαλοτύρα (Siderites syrioca). Στην Κρήτη υπάρχουν εκατοντάδες είδη ορχιδέας, που αποτελούν πόλο έλξης για τους λάτρεις και τους ερευνητές των φυτών. Επίσης γνωστά είναι τα βότανα της Κρήτης, όπως ο δίκταμος και η κόκκινη τουλίπα, η οποία πλέον απαντάται σε πολλά μέρη. Τα φυτά της Κρήτης έχουν υπάρχει αντικείμενο έλξης και συστηματικής μελέτης από περιηγητές τουλάχιστον από την εποχή του Τουρνεφόρ (αρχές 18ου αιώνα) με βασική ιδέα αυτήν της μοναδικότητας και ενδημικότητας. Οι ιδέες αυτές παράγουν σήμερα και στοιχείο πολιτισμικής περηφάνιας και τις συναντά κανείς ευρέως στην Κρήτη, ιδίως σε ορεινές περιοχές όπως τα Σφακιά όπου απαντώνται και πολλές από τις ενδημικές ποικιλίες αυτές. Τα φυτά και δη η ιδιότητα των άγριων και ενδημικών ειδών να αντέχουν ορεινές συνθήκες (ξηρασία, υψόμετρο, άνεμος, κλπ.) συναντώνται και σε μαντινάδες αλλά και άλλες αναπαραστάσεις μέσω των οποίων μιλούν σύγχρονοι Κρητικοί για την ίδια τη ζωή τους αλλά και τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε περιοχής τους καθώς τη διακρίνουν από άλλες περιοχές 
Το όνομα 
Οι παλαιότερες αναφορές στο νησί της Κρήτης προέρχονται από κείμενα από τη συριακή πόλη Μαρί που χρονολογούνται από τον 18ο αιώνα π.Χ., όπου το νησί αναφέρεται ως Καπτάρα.[6] Αυτό επαναλαμβάνεται αργότερα στα Νεοασσυριακά αρχεία και στη Βίβλο (Caphtor). Ήταν γνωστό στα αρχαία αιγυπτιακά ως Keftiu ή kftı͗w, υποδηλώνοντας έντονα ένα παρόμοιο μινωικό όνομα για το νησί.[7]

Το σημερινό όνομα Κρήτη μαρτυρείται για πρώτη φορά τον 15ο αιώνα π.Χ. σε μυκηναϊκά ελληνικά κείμενα, γραμμένα στη Γραμμική Β, μέσω των λέξεων ke-re-te (🐀🐀𐀳, *Krētes· αργότερα ελληνικά: Κρῆτες [krɛː.tes], πληθυντικός του Κρής [ krɛːs]) και ke-re-si-jo (🐀𐀩🐀𐀍, *Krēsijos· αργότερα ελληνικά: Κρήσιος [krέːsios], «Κρητικός»). Στα αρχαία ελληνικά, το όνομα Κρήτη (Κρήτη) εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Οδύσσεια του Ομήρου. Η ετυμολογία του είναι άγνωστη. Μια πρόταση την προέρχεται από μια υποθετική λουβιανή λέξη *kursatta (σύγκρινε kursawar «νησί», kursattar «κόψιμο, σχίσιμο»). Μια άλλη πρόταση προτείνει ότι προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «κραταιή» (krataie̅), που σημαίνει ισχυρή ή ισχυρή, με το σκεπτικό ότι η Κρήτη ήταν η ισχυρότερη θαλασσοκρατία κατά την αρχαιότητα.

Στα λατινικά το όνομα του νησιού έγινε Creta. Το αρχικό αραβικό όνομα της Κρήτης ήταν Iqrīṭiš (αραβικά: اقريطش < (τῆς) Κρήτης), αλλά μετά την ίδρυση από το Εμιράτο Κρήτης της νέας πρωτεύουσας στο ربض الخندق Rabḍ al-Ḫandaq (σύγχρονο Ηράκλειο· ελληνικά: Ηράκλειο, Ηράκλειο), Η πόλη και το νησί έγιναν γνωστά ως Χάνδαξ (Χάνδαξ) ή Χάνδακας (Χάνδακας), που έδωσαν τα λατινικά, τα ιταλικά και τα βενετσιάνικα Candia, από τα οποία προήλθαν τα γαλλικά Candie και τα αγγλικά Candy ή Candia. Επί Οθωμανικής κυριαρχίας, στα οθωμανικά τουρκικά, η Κρήτη ονομαζόταν Γκιρίτ (كريد). Στην Εβραϊκή Βίβλο, η Κρήτη αναφέρεται ως (כְּרֵתִים) «κρετίμ».
Μυθολογία
Η Γέννηση του Δία
Αρκετοί αρχαίοι μύθοι αναφέρονται στην Κρήτη. Σύμφωνα με έναν η Μητέρα Γη αναδύθηκε από το χάος και γέννησε τον Ουρανό καθώς κοιμόταν. Ο Ουρανός γέννησε τα δικά του παιδιά, τους επτά Τιτάνες. Ο μικρότερος απ’ αυτούς, ο Κρόνος παντρεύτηκε την αδελφή του Ρέα. Υπήρχε προφητεία από τη Μητέρα Γη και τον Ουρανό ότι ένας από τους γιους του Κρόνου θα τον εκθρόνιζε, γι αυτό ο Κρόνος κάθε χρόνο κατάπινε ολόκληρα τα παιδιά που η Ρέα γεννούσε, όπως την Εστία, τη Δήμητρα, την Ήρα, τον Άδη και τον Ποσειδώνα. Όταν η Ρέα γέννησε το Δία, η Μητέρα Γη τον έκρυψε στο Δικταίο Άντρο στο οροπέδιο του Λασιθίου στην Κρήτη. Ο Κρόνος πίστεψε ότι είχε καταπιεί το Δία ενώ στην πραγματικότητα είχε καταπιεί μία πέτρα που του είχε δώσει η Ρέα. Ο Δίας ανατράφηκε από τη νύμφη Αδράστεια, την αδελφή της Ιώ και το γάλα μίας νύμφης- κατσίκας, της Αμάλθειας, ενώ οι Κουρίτες χτύπαγαν τα δόρατα στις ασπίδες τους για να καλύψουν τα κλάματα του μωρού.

Ο Δίας μεγάλωσε ανάμεσα σε βοσκούς στο όρος Ίδη, μέσα σε μια σπηλιά, το Ιδαίο Άντρο του οροπεδίου Νίδα του Ρεθύμνου. Όταν μεγάλωσε πλησίασε τη Ρέα και με τη βοήθειά της έκαναν τον Κρόνο να πιεί ένα δηλητηριώδες ηδύποτο και από το στόμα του βγήκαν ένα-ένα όλα τα αδέρφια του Δία. Αυτός τους οδήγησε σε ένα πόλεμο κατά των Τιτάνων από τον οποίο βγήκε νικητής.

Ο προηγούμενος μύθος μοιάζει να ξεπηδά από τα βάθη των αρχαίων χρόνων. Η αμιγής Κρητική παράδοση παρουσιάζει το Δία να γεννιέται και να πεθαίνει κάθε χρόνο, αντίθετα με τους άλλους Έλληνες που θεωρούσαν το Δία αθάνατο. Η εικόνα του κεφαλιού του πεθαμένου Δία είναι αποτυπωμένη ανάγλυφα στην πλαγιά ενός λόφου πίσω από το Ηράκλειο (Γιούχτας) και φαίνεται από μεγάλη απόσταση όπως πλησιάζει κάποιος την πόλη. Ο μύθος του θανάτου του Δία αποτελεί συνέχεια κι εξέλιξη της πίστης των αρχαίων Μινωιτών για τη θεά της φυσικής ευφορίας που πέθαινε κι αναγεννιόταν κάθε χρόνο.

Δίας και Ευρώπη
Στη χώρα της Κανά, ο Αγένορ και η Τελέπφασσα είχαν πέντε γιους και μια κόρη που ονομαζόταν Ευρώπη. Ο Δίας ερωτεύτηκε την Ευρώπη και μεταμορφώθηκε σε ολόλευκο ταύρο. Η Ευρώπη μαγεμένη απ’ την ομορφιά του πήδησε στη ράχη του και το ζώο όρμησε κατά το πέλαγος. Ο ταύρος απομακρύνθηκε κολυμπώντας ενώ η κατατρομαγμένη Ευρώπη ήταν γατζωμένη στη ράχη του. Ο Δίας έφτασε στα ακρογιάλια της Κρήτης, όπου η Ευρώπη γέννησε τρεις γιους, το Μίνωα, το Ραδάμανθη και το Σαρπηδόνα. Όταν ο Δίας άφησε την Ευρώπη αυτή παντρεύτηκε τον Αστερία που υιοθέτησε τους τρεις γιους της.

Αυτοί οι μύθοι είναι πιθανό να είναι εμπνευσμένοι από πραγματικές εκστρατείες που πραγματοποιήθηκαν από την Κρήτη στην ανατολική Μεσόγειο.

Μίνωας, Βασιλιάς της Κρήτης
Η λέξη «Κρήτη» πιθανώς προέρχεται από μια μορφή της Ελληνικής λέξης Κραταιά που σημαίνει «δυνατή» ή «ισχυρή θεότητα». Μετά το θάνατο του Αστερία το θρόνο της Κρήτης ανέλαβε ο Μίνωας ο οποίος κυβέρνησε την Κρήτη πολλά χρόνια από τα παλάτια του στην Κνωσό. Η Κρήτη ήταν δυνατή και πλούσια κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του και ο στόλος της κυριαρχούσε στη Μεσόγειο φέρνοντας πλούτο και ευημερία μέσω του εμπορίου στο νησί. Ο Μίνωας είχε τη φήμη δίκαιου ανθρώπου. Ο αδελφός του Ραδάμανθης που παρέμεινε στην Κρήτη και έζησε ειρηνικά μαζί του είχε κι αυτός τη φήμη του δίκαιου νομοθέτη, ο οποίος κυβέρνησε την Κρήτη εξίσου καλά όσο και τα νησιά της Μικράς Ασίας, τα οποία οικειοθελώς υιοθέτησαν τον κώδικα δικαιοσύνης του. Κάθε ένατο χρόνο ο Ραδάμανθης και ο Μίνωας επισκέπτονταν τη σπηλιά του Δία και έπαιρναν ένα νέο σύνολο νόμων.

Ο Κρητικός πολιτισμός ονομάστηκε Μινωικός από τον Άρθουρ Έβανς που ανέσκαψε την Κνωσό. Είναι πιθανό η λέξη «Μίνωες» να ήταν βασιλικός τίτλος μίας δυναστείας που κυβέρνησε την Κρήτη και όχι όνομα ατόμου. Η ειρηνική αποδοχή του νόμου της Κρήτης από τους κατοίκους της Μικράς Ασίας αποτελεί απόδειξη για την επέκταση του Κρητικού πολιτισμού σ’ ολόκληρο το Αιγαίο και τη Μικρά Ασία, όπου οι Κρητικοί έχτισαν την πόλη της Μίλατου. Ο μύθος λέει ότι μία ακόμα πόλη με το όνομα Μίλατος χτίστηκε από τους Κρήτες στην Ιρλανδία.

Ο Μινώταυρος και ο Λαβύρινθος
Για να εδραιώσει τη θέση του στο θρόνο της Κρήτης ο Μίνωας είχε ισχυριστεί ότι οι θεοί θα ικανοποιούσαν όποια χάρη τους ζητούσε στην προσευχή του. Όταν προσευχήθηκε να αναδυθεί ένας ταύρος από τη θάλασσα τον οποίο στη συνέχεια θα θυσίαζε, ο Ποσειδώνας έστειλε ένα εκθαμβωτικό άσπρο ταύρο στην ακτή. Ο Μίνωας θαμπωμένος από την ομορφιά του αποφάσισε να θυσιάσει έναν άλλο ταύρο στη θέση του. Ο Ποσειδώνας προσβλήθηκε και για να πάρει την εκδίκησή του έκανε τη γυναίκα του Μίνωα, την Πασιφάη, να ερωτευτεί τον άσπρο ταύρο. Η Πασιφάη ζήτησε από το Δαίδαλο, ένα διάσημο Αθηναίο τεχνίτη που ζούσε εξόριστος στην Κρήτη, να τη βοηθήσει. Ο Δαίδαλος έφτιαξε μία κούφια ξύλινη αγελάδα στην οποία η Πασιφάη μπορούσε να κρυφτεί και να πλησιάσει τον άσπρο ταύρο. Ο άσπρος ταύρος ζευγάρωσε με την αγελάδα και η Πασιφάη γέννησε το Μινώταυρο, ένα τέρας με κεφάλι ταύρου και ανθρώπινο σώμα. Ο Μίνωας ζήτησε από το Δαίδαλο να χτίσει ένα κτίριο που ονομάστηκε λαβύρινθος, όπου θα έκλεινε το Μινώταυρο.

Μερικοί πιστεύουν ότι ο λαβύρινθος ήταν το παλάτι της Κνωσού. Το καταπληκτικό μέγεθος και η πολυπλοκότητά του δημιούργησαν την ψευδαίσθηση του λαβυρίνθου. Ο ταύρος και ο διπλός πέλεκυς που λεγόταν λάβρυς ήταν τα σύμβολα του μινωικού πολιτισμού και εμφανίζονταν παντού μέσα στο παλάτι.

Ο Πόλεμος του Μίνωα με την Αθήνα
Ο Μίνωας ήταν ο πρώτος βασιλιάς που κυριάρχησε στη Μεσόγειο θάλασσα και εξάλειψε τους πειρατές κυβερνώντας πάνω από 90 πολιτείες στην Κρήτη. Όταν οι Αθηναίοι δολοφόνησαν το γιο του, Ανδρογέα άρχισε πόλεμο εναντίον τους, ο οποίος διήρκεσε μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Μίνωας παρακάλεσε το Δία να εκδικηθεί για το θάνατο του Ανδρογέα. Μετά την πρόκληση μίας σειράς σεισμών από το Δία, οι Αθηναίοι συμβουλεύτηκαν το μαντείο των Δελφών, το οποίο τους απάντησε να ικανοποιήσουν οποιοδήποτε αίτημα του Μίνωα. Ο Μίνωας ζήτησε να στέλνονται εφτά νέοι και εφτά νέες κάθε εννιά χρόνια στην Κρήτη σα θυσία για το Μινώταυρο.

Ο Θησέας, η Αριάδνη και ο Μινώταυρος
Ο Θησέας γιος του Αιγαία, του βασιλιά των Αθηνών, αποφάσισε να πάει μαζί με τους νέους και τις νέες που θα θυσιαζόταν στην Κρήτη. Αν εξολόθρευε το Μινώταυρο χρησιμοποιώντας μονάχα τα χέρια του, η υποχρέωση για θυσία θα σταματούσε.

Η κόρη του Μίνωα, η Αριάδνη, ερωτεύτηκε αμέσως το Θησέα. Του έδωσε ένα σπάγκο για να τον δέσειστην πόρτα του λαβυρίνθου και να τον ξετυλίγει μέχρι να φτάσει στο μέρος όπου κοιμόταν ο Μινώταυρος. Ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο, αν και αμφισβητείται αν τον σκότωσε με τα χέρια ή με ένα ξίφος που του έδωσε η Αριάδνη. Έπειτα χρησιμοποίησε το σπάγκο για να βρει το δρόμο της επιστροφής προς την είσοδο του λαβυρίνθου.

Ο Θησέας και η Αριάδνη απόδρασαν από την Κρήτη, αλλά στο δρόμο για την Αθήνα ο Θησέας εγκατέλειψε την Αριάδνη σε ένα νησί. Ο θεός Διόνυσος την παντρεύτηκε αμέσως μετά την εγκατάλειψή της από το Θησέα.

Ο Θάνατος του Αιγαία
Ο Θησέας φεύγοντας για την Κρήτη με σκοπό να αντιμετωπίσει το Μινώταυρο είχε συμφωνήσει με τον πατέρα του, βασιλιά των Αθηνών Αιγαία, να υψώσει μία άσπρη σημαία καθώς θα πλησίαζε στην Αθήνα, αν όλα είχαν πάει καλά. Καθώς όμως γύριζε νικητής από την Κρήτη το ξέχασε και ο Αιγαίας που παρακολουθούσε την επιστροφή των καραβιών στεναχωρήθηκε τόσο ώστε έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε. Η θάλασσα από τότε φέρει το όνομά του και ονομάζεται «Αιγαίο Πέλαγος».

O Δαίδαλος και ο Ίκαρος
Όταν ο Μίνωας έμαθε ότι ο Δαίδαλος βοήθησε τη γυναίκα του Πασιφάη να ζευγαρώσει με τον άσπρο ταύρο του Ποσειδώνα τον έκλεισε μαζί με το γιο του Ίκαρο στο Λαβύρινθο. Η Πασιφάη όμως τους απελευθέρωσε. Ο Μίνωας διέταξε να τεθεί σε επιφυλακή ο στόλος του και έτσι ο Δαίδαλος δεν μπορούσε να φύγει από την Κρήτη. Ο Δαίδαλος όμως έφτιαξε φτερά για εκείνον και το γιο του και έφυγαν πετώντας. Ο Ίκαρος παράκουσε τον πατέρα του και πέταξε ψηλά προς τον ήλιο οπότε έλιωσε το κερί που ένωνε τα φτερά του με συνέπεια να πέσει στη θάλασσα και να πνιγεί. Σήμερα το νησί που βρίσκεται στο μέρος όπου υποτίθεται ότι πνίγηκε, ονομάζεται Ικαρία.

Ο θάνατος του Μίνωα
Όταν ο Δαίδαλος απέδρασε από την Κρήτη χρησιμοποιώντας τα φτερά που είχε κατασκευάσει, πέταξε προς τη Σικελία όπου και έζησε ανάμεσα στους Σικελούς. Ο Μίνωας πήρε το στόλο του και άρχισε να τον αναζητά. Όταν έφτασε στη Σικελία επισκέφτηκε το βασιλιά Κόκαλο ο οποίος έκρυβε το Δαίδαλο και του ζήτησε να του τον παραδώσει. Ο Κόκαλος και ο Δαίδαλος εξαπάτησαν το Μίνωα και τον έκαψαν σε βραστό νερό. Ο Κόκαλος επέστρεψε το πτώμα στους Κρήτες λέγοντας πως ο θάνατος του ήταν ατύχημα. Οι Κρήτες έχτισαν ένα τάφο για το Μίνωα στη Σικελία. Σήμερα υπάρχει μία πόλη που ονομάζεται Μινώα, ενώ και άλλες πόλεις έχουν χτιστεί εκεί από τους Κρήτες. Ο Δίας έκανε το Μίνωα κριτή των νεκρών μετά το θάνατό του μαζί με τον αδελφό του Ραδάμανθη και τον εχθρό του Αίακο.

Τάλος
Ο Τάλος είναι μία άλλη μυθική φιγούρα που σχετίζεται με την Κρήτη. Ήταν ένας χάλκινος γίγαντας με κεφάλι ταύρου που δόθηκε από το Δία στο Μίνωα ως φύλακας της Κρήτης. Ο Τάλος ζούσε στο σπήλαιο Μελιδονίου. Είχε μία μοναδική φλέβα που ξεκινούσε από το λαιμό και κατέληγε στη φτέρνα, όπου έκλεινε με ένα μπρούτζινο καρφί. Ο Τάλος γύριζε τρεις φορές τη μέρα όλη την Κρήτη με διαταγή να την προστατέψει από τα εχθρικά πλοία. Γυρνούσε επίσης τα χωριά της Κρήτης επιδεικνύοντας σε χάλκινες πλάκες τους νόμους του Μίνωα. Όταν οι Σαρδήνιοι εισέβαλαν στο νησί, ο Τάλος μεταμορφώθηκε σε φωτιά και με το αναμμένο κορμί του εξόντωνε τους εχθρούς. Όταν οι Αργοναύτες προσπάθησαν να πλησιάσουν την Κρήτη ο Τάλος τους πέταγε βράχους για να τους εμποδίσει. Τελικά, σκοτώθηκε από τη Μήδεια την προστάτιδα των Αργοναυτών που τράβηξε το χάλκινο καρφί του με συνέπεια να χυθεί όλο του το αίμα και να πεθάνει.

Η οικογένεια του Μίνωα
Αρκετά από τα αδέρφια του Μίνωα, τους γιους και τα εγγόνια του έφυγαν από την Κρήτη για διάφορες περιοχές της Μεσογείου και ταξίδεψαν μακριά μέχρι και την Ιρλανδία. Νέες πόλεις ιδρύθηκαν, αρκετές από τις οποίες ονομάστηκαν Μίνωα. Διάφοροι μύθοι που σχετίζονται μ’ αυτές έχουν τις ρίζες τους στην κυριαρχία του Μινωικού στόλου στη Μεσόγειο. Οι μύθοι αυτοί προέρχονται από τη χρυσή εποχή του Κρητικού πολιτισμού που πήρε το όνομα του Μίνωα και διάρκεσε χίλια περίπου χρόνια.

Ο Ηρακλής και ο Κρητικός Ταύρος
Ο Ερυσθέας διέταξε τον Ηρακλή να αιχμαλωτίσει τον Κρητικό ταύρο στον έβδομο άθλο του. Είναι αμφισβητήσιμο αν αυτός ήταν ο ταύρος που ο Ποσειδώνας έστειλε στο Μίνωα για θυσία και ερωτεύτηκε η Πασιφάη ή ο ταύρος που ο Δίας χρησιμοποίησε για να φέρει την Ευρώπη στην Κρήτη. Ο Μίνωας πρόσφερε στον Ηρακλή κάθε βοήθεια αλλά αυτός την αρνήθηκε. Ο Ηρακλής μετά από μακρύ αγώνα αιχμαλώτισε τον ταύρο και τον μετέφερε στις Μυκήνες.

Η Κρήτη και οι Δελφοί
Οι Κρήτες ίδρυσαν το μαντείο των Δελφών, αφιερωμένο στη Μητέρα Γη και άφησαν την ιερή μουσική τους, τους χορούς, τις τελετουργίες τους και ένα ημερολόγιο σαν κληρονομιά στους Έλληνες. Η κοινότητα των ιερέων στους Δελφούς ονομαζόταν Λαβρυτοί από την Κρητική λέξη λάβρυς (διπλός πέλεκυς), το σύμβολο του Μινωικού πολιτισμού.

Η Κρήτη και ο Όμηρος
Ο Όμηρος αρκετά μετά το μινωικό πολιτισμό μιλά στα έπη του για την Κρήτη σε διάφορες περιπτώσεις και την αποκαλεί «φιλόξενη», «όμορφη» και «εύφορη» αναφέροντάς την σα μια χώρα με πολλές πόλεις που διοικούσε ο Μίνωας. Οι Κρήτες αναφέρεται ότι προέρχονται από διάφορες φυλές, τους Ετεοκρήτες, τους Πελασγούς, τους Αχαιούς, τους Δωριείς και τους Κύδωνες. Όταν οι Ετεοκρήτες (οι αληθινοί Κρήτες) ζούσαν την παρακμή του μινωικού πολιτισμού, οι υπόλοιποι κάτοικοι της Κρήτης ήταν Ελληνικές φυλές που υπήρχαν σε διάφορα μέρη του νησιού την εποχή του Ομήρου. Οι Κύδωνες ζούσαν στη δυτική πλευρά του νησιού και μέχρι και σήμερα η επαρχία γύρω από τα Χανιά ονομάζεται Κυδωνία. Ο Κύδωνας ήταν ο γιος της γυναίκας του Μίνωα, Πασιφάης, και του Ερμή. Το όνομα Κύδωνας σημαίνει «δοξασμένος, περήφανος».

Ο Κρητικός στόλος πήρε μέρος στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας. Όταν ο Ελληνικός στόλος ήταν στην Αυλίδα μηνύματα στάλθηκαν από το βασιλιά της Κρήτης Ιδομενέα που έκαναν γνωστό στον Αγαμέμνονα, το διοικητή του Ελληνικού στόλου, ότι αν αυτός συμφωνούσε να μοιραστεί τη διοίκηση με τον Ιδομενέα, 100 Κρητικά πλοία θα συμμετείχαν στην Ελληνική αποστολή στην Τροία. Ο Αγαμέμνονας συμφώνησε σ’ αυτήν τη πρόταση κι έτσι η αποστολή εναντίον της Τροίας έγινε μια Κρητοελληνική επιχείρηση.

Κάποια τμήματα της Οδύσσειας περιλαμβάνουν στοιχεία που πιθανότατα αναφέρονται στην Κρήτη. Η Σπηλιά του Κύκλωπα όπου ο Οδυσσέας και οι σύντροφοι του παγιδεύτηκαν από τον Πολύφημο είναι πιθανό να βρίσκεται στη σημερινή Σούγια, στη νότια Κρήτη. Στα ψηλά βουνά της νοτιοδυτικής Κρήτης στα οποία ζούν δυνατά άγρια κατσίκια, τα κρητικά Κρι-Κρι, υπάρχουν πολλές σπηλιές. Μία τέτοια σπηλιά στα βουνά πριν τη Σούγια ακόμα φέρει το όνομα «Η σπηλιά του Κύκλωπα».

Κατά τη διάρκεια των περιπετειών του, ο Οδυσσέας προσέγγισε το νησί του Αιόλου, του Θεού που έλεγχε τους ανέμους. Ο Όμηρος λέει ότι ένα αδιαπέραστο τείχος από χαλκό κυκλώνει το νησί, ενώ γύρω-γύρω κατακόρυφοι βράχοι αναδύονται μέσα από τη θάλασσα. Ο Αίολος παγίδεψε τις άγριες δυνάμεις των ανέμων μέσα σ’ ένα δερμάτινο ασκί το οποίο έδωσε στον Οδυσσέα. Το μικρό νησί της Γραμβούσας, με τους βράχους του, που παίρνουν χάλκινο χρώμα στη δύση του ήλιου και υψώνονται κατακόρυφα από τη σχεδόν πάντα τρικυμιώδη θάλασσα, ταιριάζει στην περιγραφή του νησιού του Αιόλου. Αλλωστε, το αρχαίο όνομα της Γραμβούσας ήταν Κόρυκος, που σημαίνει δερμάτινο ασκί.
Ιστορία
Ανασκαφές το 2008-2009 στον Πλακιά της νότιας Κρήτης έφεραν στο φως εργαλεία χειρός 130.000 εως 190.000 ετών, γεγονός που αναγκάζει τους ειδικούς να αναθεωρήσουν την προέλευση, τις κινήσεις, καθώς και τις ικανότητες των προϊστορικών ανθρώπων. Στη νήσο Γαύδο έχουν επίσης βρεθεί ίχνη κατοίκησης από την Πρώιμη και τη Μέση Παλαιολιθική περίοδο.
Μέσα στη 2η χιλιετία π.Χ αναπτύσσεται στην Κρήτη ο Μινωικός πολιτισμός, ο πρώτος πολιτισμός της Ευρώπης, δημιουργούνται ανάκτορα και μεγάλη ναυτική δύναμη, και αποκτά ηγεμονική θέση σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. 
Τη δύση του μινωικού πολιτισμού το 17ο αιώνα π.Χ ακολουθεί η μυκηναϊκή επικράτηση στο νησί τους επόμενους αιώνες, έως και την κάθοδο τον Δωριέων το 1100 π.Χ όπου τα πράγματα ακολουθούν μια φθίνουσα πορεία προς τους σκοτεινούς αιώνες. Η Κρήτη κατά την κλασική εποχή δεν θα συμμετάσχει στους περσικούς και τους Πελοποννησιακούς πολέμους, Ενώ κατά την ελληνιστική εποχή έχουμε κάθε είδους εσωτερικές διενέξεις μεταξύ των μεγάλων πόλεων του νησιού καθώς και εξωτερικές παρεμβάσεις από τούς Μακεδόνες και τους Ρόδιους. Ο Μάρκος Αντώνιος Κρητικός επιτέθηκε στην Κρήτη το 71 π.Χ. και απωθήθηκε. Το 69 π.Χ., η Ρώμη απέστειλε τον Κουίντο Καικίλιο Μέτελλο, ο οποίος έπειτα από σκληρή εκστρατεία διάρκειας τριών ετών πέτυχε την κατάληψη της Κρήτης για λογαριασμό της Ρώμης το 66 π.Χ., ενώ ο ίδιος ο Μέτελλος έλαβε το προσωνύμιο "Κρητικός" ως τιμή για την κατάληψή του και υποταγή της Κρήτης. Με τη δημοσίευση του εικονοκλαστικού διατάγματος του Λέοντα Γ του Ίσαυρου το 726 μ.Χ. η Ανατολική Ρωμαίικη Αυτοκρατορία θα διχαστεί. 
Και ενώ η εικονομαχία μαίνονταν μεταξύ του 820 μ.Χ και 829 μ.Χ θα αποβιβαστούν στο νησί οι Άραβες της Ανδαλουσίας και θα κυριεύσουν τη νήσο. Την άνοιξη του 961 ο Βυζαντινός στρατηγός (δομέστικος των σχολών) Νικηφόρος Β´ Φωκάς ξεκίνησε επιχείρηση μεγάλης κλίμακας με στόχο την ανακατάληψη της Κρήτης που βρισκόταν από το 824 υπό αραβική κυριαρχία. Χάρη στην καλή οργάνωση του στρατού, και πρωτίστως στο ταλέντο του διακεκριμένου στρατηγού και μελλοντικού αυτοκράτορα, στις 8 Μαρτίου η καλά οχυρωμένη πόλη του Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο) έπεσε στα χέρια των Βυζαντινών. Η επανένταξη της Κρήτης στη βυζαντινή επικράτεια υπήρξε από τα σπουδαιότερα γεγονότα της εποχής και συντέλεσε στην αναδίπλωση των Αράβων και την άνοδο της βυζαντινής ισχύος κατά το 10ο αιώνα.

Κατά την Δ΄ Σταυροφορία το 1201 μ.χ. και με τις συμφωνίες που ακολούθησαν στην Κωνσταντινούπολη, η Κρήτη παραχωρήθηκε στην Δημοκρατία της Βενετίας. Τους δυο επόμενους αιώνες η Βενετία αντιμετώπισε δεκάδες εξεγέρσεις από τούς Κρήτες γαιοκτήμονες απόγονους των βυζαντινών οικογενειών (Σκορδίλης, Γαβαλάς, Καλαφάτης, Αρxολέον, Χορτάτζης, Μουσούρος, Βαρούχας, Λύτινοι, Βλαστοί, Αργύροι-Διογένες, Καλλέργης, Φωκάδες, Μελλισινοί). Σύμφωνα με τις Ενετικές απογραφες με τελευταία την απογραφή του Τριβάν οι οποίοι αντιστάθηκαν πληρώνοντας βαρύ τίμημα αίματος, και υποχρεώθηκε σε πολλές υποχωρήσεις απέναντι τους έως ότου επιτεύχθηκε η ειρήνη, με τη σύμβαση του 1299, αλλά ουσιαστικά μετά την αποστασία του αγίου Τίτου το 1363. Κατά την πολιορκία και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, οι Κρήτες έδωσαν το παρών μαχόμενοι σύμφωνα με το Φραντζή στους Πύργους του Βασιλείου του Λέοντος και του Αλεξίου με επικεφαλής τον Μανούσο Καλικράτη, όπου η εποχή αλλάζει, καθώς ο μεσαίωνας δίνει τη θέση του στην αναγέννηση, και η Κρήτη μπαίνει σε μια περίοδο άνθισης των τεχνών και των γραμμάτων όπου ουσιαστικά τέθηκαν τα θεμέλια της σύγχρονης Ελλάδας πολιτισμικά. Η περίοδος αυτή θα τελειώσει με την κατάκτηση της Κρήτης από τους Οθωμανούς το 1669, και η Κρήτη θα επιστρέψει στον μεσαίωνα για τους επόμενους δυο αιώνες. Από το 1770 ως και την τελική αυτονόμηση του νησιού το 1898 η Κρήτη θα περάσει μια περίοδο ασταμάτητων πολέμων και εξεγέρσεων, οι οποίοι θα αναδείξουν μεγάλους οπλαρχηγούς κάποιοι απόγονοι των παλιών οικογενειών και πολιτικούς όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος μετά τη θητεία του στην Κρητική πολιτεία θα αναλάβει τις τύχες της Ελλάδας αρκετές φορές διαδοχικά και με εξαιρετικές επιτυχίες για τη χώρα.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922, πολλοί Έλληνες Μικρασιάτες πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη. Κατά την επακόλουθη Ανταλλαγή πληθυσμών, με βάση τη συνθήκη της Λωζάνης το 1923, οι Τούρκοι που κατοικούσαν στην Κρήτη, περίπου 33.000, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί και Έλληνες Μικρασιάτες πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στο νησί, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της Κρήτης να καταστεί εθνικά και θρησκευτικά ομογενής.. Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες εμπλούτισαν τον τοπικό πολιτισμό και την οικονομία και δημιούργησαν συνοικισμούς που φέρουν τα ονόματα των πόλεων της Μικράς Ασίας από όπου προήλθαν, όπως Νέες Κλαζομενές, Νέα Αλικαρνασσός, Νέα Βρύουλα, Νέα Αλάτσατα .

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η τελευταία φορά που οι Κρήτες κλήθηκαν να υπερασπιστούν το νησί τους, και, στην πλειοψηφία τους άοπλοι, κατάφεραν να καταγραφούν στις σελίδες της ιστορίας του δευτέρου παγκόσμιου πολέμου καθυστερώντας τους Γερμανούς από την επικείμενη επίθεση τους κατά της Ρωσίας (επιχείρηση Μπαρμπαρόσα).

Πολιτισμός
Στη Κρήτη ομιλείται από τη πλειοψηφία των κατοίκων η Κρητική διάλεκτος. Υπάρχει μεγάλη παράδοση στη μαντινάδα.Η Κρήτη επίσης είναι γνωστή για τη παραδοσιακή μουσική της, χαρακτηριστικά όργανα της οποίας είναι πρωτίστως η κρητική λύρα και το λαούτο και δευτερευόντως το βιολί, το μαντολίνο και η ασκομαντούρα. Μερικοί από τους γνωστότερους Κρητικούς μουσικούς είναι ο Νίκος Ξυλούρης, ο Θανάσης Σκορδαλός, ο Κώστας Μουντάκης και ο Ψαραντώνης.

Μεγάλη παράδοση υπάρχει και στο χορό με αρκετά διαφορετικά είδη. Από τους πιο γνωστούς χορούς είναι ο σιγανός, ο πεντοζάλης, ο συρτός ή χανιώτης, η σούστα και ο καστρινός ή μαλεβιζιώτικος.

Πολλοί ιστορικοί της αρχαιότητας αναφέρουν τους μυθικούς Κουρήτες, και τον πολεμικό χορό τους, στον μύθο της γέννησης του Δία στην Κρήτη (Βλέπε παράγραφος Μυθολογία αυτού του λήμματος). Ο Πλάτωνας κατά την κλασική εποχή αναφέρει στους Νόμους ότι οι Αθηναίοι θα έπρεπε να μιμηθούν τους Κρήτες και την αθλητικότητα τους όταν χορεύουν τον χορό του πολέμου, τους οποίους αναφέρει ως Κουρήτες. Κατά την αρχαιότητα φαίνεται ότι υπήρχε χορευτική παράδοση στην Κρήτη, και η σχέση εκείνων με τους σημερινούς παραδοσιακούς χορούς είναι μεγάλη. Ενδιαφέρον έχουν οι αναφορές στους κρητικούς χορούς από ευρωπαίους περιηγητές του 16ου και του 17ου αιώνα. Ο Άγγλος περιηγητής Τζορτζ Σάντις βρέθηκε στην Κρήτη το 1610 και δημοσίευσε το έργο του το 1621.

«Οι άνθρωποι της ενδοχώρας χορεύουν με τα τόξα τους λυγισμένα στα χέρια τους, τις φαρέτρες την πλάτη, και τα ξίφη τους στη μέση, όπως οι πρόγονοι τους, που καλούσαν αυτόν τον χορό πυρρίχιο, και όπως τότε, έτσι και αυτοί τραγουδούν καθώς χορεύουν, και απαντούν ο ένας στον άλλο».

Ο Γάλλος περιηγητής Πιέρ Μπελόν βρέθηκε στην Κρήτη το 1550 και δημοσίευσε το έργο του το 1588.

«Αφού ήπιαν άρχισαν να χορεύουν μέσα στη βαριά κάψα του μεσημεριού, όχι σε ίσκιο, έξω στον ήλιο. Ήταν Ιούλιος, ο πιο φλογερός μήνας του καλοκαιριού. Και παρόλο που ήταν φορτωμένοι με τα άρματά τους, δεν σταμάτησαν να χορεύουν μέχρι που νύχτωσε. Ήταν φορτωμένοι στην πλάτη με μια αρμαθιά από 150 βέλη βαλμένα σε τάξη. Το τόξο κρέμονταν από τον ώμο με έναν τελαμώνα, και προσπαθούσαν να κάνουν τα μεγαλύτερα άλματα. Θα ήταν χαριτωμένοι αν άφηναν κάτω τη βαριά αρματωσιά τους, μα αυτός ο χορός φέρνει στο νου το χορό των αρχαίων Κουρητών.»

Χαρακτηριστική επίσης είναι και η κρητική φορεσιά, που συνήθως φοριέται από τα παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα.

Στη λογοτεχνία Κρητικοί συγγραφείς έχουν προσφέρει πολλά με γνωστότερους τον Βιτσέντζο Κορνάρο που έγραψε τον Ερωτόκριτο τον 17ο αιώνα, τον Νίκο Καζαντζάκη τον 20ο αιώνα, ο οποίος προτάθηκε 3 φορές για Νόμπελ λογοτεχνίας.

Κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης στη Κρήτη αναπτύχθηκε η Κρητική σχολή ζωγραφικής που επηρέασε τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο.

Το νησί είναι ακόμα γνωστό για αρκετά παραδοσιακά έθιμα όπως ο κρητικός γάμος.

Λαϊκή Τέχνη
Η λαϊκή τέχνη διατηρήθηκε σε όλους τους αιώνες και βρίσκει σήμερα την έκφρασή της στα υφαντά, τα κεντήματα, τα κεραμικά, τα ξυλόγλυπτα, τη μεταλλοτεχνία και τη ζωγραφική. Σε όλα τα μέρη της Κρήτης γυναίκες δουλεύουν στους αργαλειούς και άντρες στον τροχό και τον πάγκο, προσφέροντας μια μεγάλη ποικιλία από όμορφα έργα τέχνης. Αρχικά τα έργα αυτά προορίζονταν για προσωπική χρήση, αλλά με το πέρασμα των ετών έγιναν περιζήτητα όπως οι περίφημες ξυλόγλυπτες κρητικές κασέλες, τα σεντούκια, οι λύρες αλλά και τα υφαντά. Ο όρθιος αργαλειός της εποχής του Ομήρου υπάρχει ακόμα σε πολλά μέρη καθώς και ο νεότερος ο οριζόντιος. Ολόκληρες οικογένειες απασχολούνται σήμερα με την υφαντουργία, από την εκτροφή των προβάτων ως την τελική ύφανση του μαλλιού. Πολλές υφάντρες εξακολουθούν να βάφουν το μαλλί που χρησιμοποιούν με φυτικές βαφές και στη συνέχεια βυθίζουν το νήμα στη θάλασσα για να μην ξεβάφει. Τα κρητικά υφαντά, διακρίνονται για τα πλούσια και ζωηρά τους χρώματα και τα σχέδια τους που είναι είτε γεωμετρικά είτε παραστάσεις ζώων και φυτών.

Οικονομία
Η οικονομία της Κρήτης, η οποία βασιζόταν κυρίως στη γεωργία, άρχισε να αλλάζει ορατά κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970. Ενώ διατηρείται η παραδοσιακή έμφαση στη γεωργία και στην κτηνοτροφία, λόγω του κλίματος και της έκτασης του νησιού, παρουσιάζεται μια πτώση στις κατασκευές, καθώς και μια μεγάλη αύξηση στην παροχή υπηρεσιών (κυρίως σχετικών με τον τουρισμό). Και οι τρεις αυτοί τομείς της κρητικής οικονομίας, η (γεωργία, η επεξεργασία-συσκευασία, και οι υπηρεσίες), συνδέονται άμεσα και αλληλοεξαρτώνται. Η Κρήτη εμφανίζει μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα που αγγίζει το 100% εκείνου της υπόλοιπης χώρας και η ανεργία κυμαίνεται περίπου στο 4%.

Το νησί διαθέτει τρεις σημαντικούς αερολιμένες: τον αερολιμένα Νίκος Καζαντζάκης στο Ηράκλειο που είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ελλάδα σε κίνηση Επιβατών και εμπορευμάτων, τον αερολιμένα Ι. Δασκαλογιάννης στα Χανιά και το νέο, μικρότερης έκτασης αερολιμένα στη Σητεία.

Πόλεις και Χωριά
Οι μεγαλύτερες πόλεις της Κρήτης είναι:

Ηράκλειο 177.064
Χανιά 53.910
Ρέθυμνο 32.468
Ιεράπετρα 17.710
Άγιος Νικόλαος 12.638
Σητεία 9.912
Γάζι Ηρακλείου 8.018
Μοίρες 6.305
Τυμπάκι 5.285
Αρκαλοχώρι 4.313
Κίσσαμος 4.236
Αρχάνες 3.969
Μάλια 3.722
Νεάπολη 2.838
Χερσόνησος 2.468
Πολιτική οργάνωση
Το νησί της Κρήτης είναι μία από τις 13 περιφέρειες της Ελλάδας και αποτελείται από τέσσερις περιφερειακές ενότητες:

Ηρακλείου 305.490 μόνιμος πληθυσμός και 338.052 πραγματικός πληθυσμός το 2011
Λασιθίου 75.381 μόνιμος πληθυσμός και 75.995 πραγματικός πληθυσμός το 2011
Ρεθύμνης 85.609 μόνιμος πληθυσμός και 97.059 πραγματικός πληθυσμός το 2011
Χανίων 156.585 μόνιμος πληθυσμός και 171.822 πραγματικός πληθυσμός το 2011
Περιφερειακό Συμβούλιο Περιφέρειας Κρήτης
Αντιπεριφερειάρχες Κρήτης
Δικαιοσύνη
Για τις πολιτικές και ποινικές υποθέσεις στην Κρήτη λειτουργούν τέσσερα Πρωτοδικεία (Χανίων, Ρεθύμνης, Ηρακλείου και Λασιθίου με έδρα τη Νεάπολη), 10 Ειρηνοδικεία και 3 Πταισματοδικεία (Χανίων, Ρεθύμνης και Ηρακλείου). Για τις διοικητικές υποθέσεις λειτουργούν δύο Διοικητικά Πρωτοδικεία (Χανίων και Ηρακλείου). Δευτεροβάθμια δικαστήρια λειτουργούν στο Ηράκλειο και στα Χανιά. Συγκεκριμένα, για τις πολιτικές και ποινικές υποθέσεις λειτουργούν δύο Εφετεία (Κρήτης με έδρα τα Χανιά και Ανατολικής Κρήτης με έδρα το Ηράκλειο), ενώ για τις διοικητικές διαφορές λειτουργεί ένα Διοικητικό Εφετείο (Χανίων).

Τουρισμός
Η Κρήτη είναι ένας από τους δημοφιλέστερους ελληνικούς προορισμούς διακοπών. Το 15% των συνολικών αφίξεων, λιμένα και αερολιμένα, στη χώρα γίνονται μέσω της πόλης του Ηρακλείου. Το 2006 οι ναυλωμένες πτήσεις στο Ηράκλειο αριθμούσαν το 20% του συνόλου των πτήσεων ναύλωσης στη χώρα και συνολικά, περισσότεροι από δύο εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν την Κρήτη κατά το έτος αυτό. Η αύξηση αυτή στον τουρισμό απεικονίζεται στον αριθμό κλινών των ξενοδοχείων, ο οποίος αυξήθηκε στην Κρήτη κατά 53% από το 1986 ως το 1991, ενώ το υπόλοιπο της Ελλάδας παρουσίαζε αύξηση των 25%. Η σημερινή τουριστική υποδομή στην Κρήτη εξυπηρετεί μεγάλο εύρος προτιμήσεων, από μεγάλα, πολυτελή ξενοδοχεία, με όλες τις προδιαγεγραμμένες εγκαταστάσεις (πισίνες, εγκαταστάσεις αθλητισμού και αναψυχής κλπ), έως μικρότερα ιδιόκτητα οικογενειακά διαμερίσματα ή οργανωμένες κατασκηνώσεις. Η πρόσβαση των επισκεπτών στο νησί γίνεται αεροπορικώς μέσω του διεθνούς αερολιμένα στο Ηράκλειο και των κρατικών αερολιμένων στα Χανιά και στη Σητεία, ή ακτοπλοϊκώς στους λιμένες Ηρακλείου, Χανίων, Ρεθύμνου, Αγίου Νικολάου, Σητείας και Καστελίου Κισσάμου.

Μεταφορές
Οδικό δίκτυο
Παρόλο που η Κρήτη έχει ένα καλά ανεπτυγμένο οδικό δίκτυο, ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα του νησιού, στερείται σύγχρονων αυτοκινητοδρόμων. Συγκεκριμένα, ο Αυτοκινητόδρομος 90, γνωστός και ως "Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης", είναι ένας υπό σχεδιασμό αυτοκινητόδρομος, ο οποίος θα συνδέει την Κίσσαμο με τη Σητεία, μέσω Χανίων, Ρεθύμνου, Ηρακλείου και Αγ. Νικολάου, του οποίου η κατασκευή αναμένεται να ξεκινήσει εντός του 2023.Υπάρχει κι ένας υπό σχεδιασμός αυτοκινητόδρομος, που θα τον συνδέσει με τον Νέο Αερολιμένα Καστελλίου. Το Εθνικό Οδικό Δίκτυο του νησιού αποτελείται από την Εθνική Οδό 90, που πρόκειται να αντικατασταθεί από τον ΒΟΑΚ, την Εθνική Οδό 92, που συνδέει τη Χερσόνησο με το Καστέλλι, την Εθνική Οδό 94, που συνδέει τα Χανιά με το Αεροδρόμιο της Σούδας, την Εθνική Οδό 97, που συνδέει την πόλη του Ηρακλείου με τη Μεσσαρά και η Εθνική Οδός 99, που συνδέει το Ηράκλειο με την Κνωσσό.  Τέλος, η κάθε Περιφερειακή ενότητα, έχει και το αντίστοιχο επαρχιακό οδικό δίκτυο. Το οδικό δίκτυο καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του νησιού, με εξαίρεση τους οικισμούς Λουτρό και Αγία Ρουμέλη στην ΠΕ Χανίων, οι οποίοι δεν διαθέτουν κάποια οδό που να τους συνδέει με το υπόλοιπο νησί.

Υπάρχουν δύο υπηρεσίες ΚΤΕΛ, τα ΚΤΕΛ Χανίων-Ρεθύμνου (Δυτική Κρήτη) και ΚΤΕΛ Ηρακλείου-Λασιθίου (Ανατολική Κρήτη).

Ακτοπλοϊκές μεταφορές
Στην Κρήτη, δραστηριοποιούνται οι ANEK Lines (που συνδέει τα Χανιά, το Ηράκλειο και τη Σητεία με τον Πειραιά, τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα), Minoan Lines (Που συνδέει τα Χανιά και το Ηράκλειο με τον Πειραιά και τις Κυκλάδες), Blue Star Ferries (που συνδέει τα Χανιά, το Ηράκλειο & τη Σητεία με τον Πειραιά), η SeaJets (που συνδέει την Κίσαμο με τα νησιά της Πελοποννήσου και το Γύθειο, καθώς και το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο με τις Κυκλάδες.) και η ΑΝΕΝΔΥΚ (Που συνδέει την Παλαιόχωρα, τη Σούγια και τη Χώρα Σφακίων με την Αγία Ρουμέλη, το Λουτρό και τη Γαύδο). Η Κρήτη διαθέτει λιμάνια στην Κίσσαμο, τα Χανιά, το Ρέθυμνο, το Ηράκλειο, τον Άγιο Νικόλαο, τη Σητεία, την Ιεράπετρα, τη Χώρα Σφακίων, την Αγία Ρουμέλη, το Λουτρό, τη Σούγια και την Παλαιόχωρα. (Συνολικά 12). Το πλοίο είναι το μοναδικό μέσον που συνδέει την Αγία Ρουμέλη και το Λουτρό μεταξύ τους, και με την ηπειρωτική νήσο.

Αεροπορικές μεταφορές
Στη Κρήτη υπάρχουν τρία αεροδρόμια, στο Ηράκλειο, στα Χανιά και στη Σητεία.

Σιδηροδρομικές μεταφορές
Στην Κρήτη υπήρξε βιομηχανικό σιδηροδρομικό δίκτυο, από το 1922 έως το 1935, το οποίο συνέδεε τον Κούλε Ηρακλείου με τον Ξηροπόταμο Ηρακλείου, κατά τη διάρκεια κατασκευής του λιμένος Ηρακλείου. Έκτοτε, υπήρξαν ουκ ολίγες μελέτες για ανάπτυξη σιδηροδρόμου στην Κρήτη, η οποίες όμως πάντα έμεναν άκαρπες.  Υπάρχουν, ωστόσο, ενεργές σκέψεις, που αφορούν την κατασκευή τροχιοδρομικής γραμμής (Τραμ), το οποίο θα συνδέει το Ηράκλειο με το Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου Πεδιάδας, από τον Δήμο Ηρακλείου και την Αττικό Μετρό.